ปกติเวลาเราซื้อกล้องและเลนส์มาใช้งาน คนขายก็มักจะขายฟิลเตอร์พ่วงให้มาด้วย ด้วยคำแนะนำว่าเอาไว้ปกป้องหน้าเลนส์ ในยุคของการถ่ายฟิล์ม ฟิลเตอร์ติดหน้าเลนส์มีหลายหน้าที่นอกจากปกป้องหน้าเลนส์ คือบ้างก็เป็นฟิลเตอร์ UV ป้องกันแสง UV หรือไม่ก็เป็นฟิลเตอร์ Skylight เพื่อลดผลของแสงสีฟ้าที่จะทำให้ภาพดูจืดลง

ฟิลเตอร์ที่ไม่ลดค่าแสง และอาจจะช่วยเปลี่ยนสีของการถ่ายภาพด้วยฟิล์มเล็กน้อยเหล่านี้กลายเป็นฟิลเตอร์สามัญประจำบ้าน ประจำกล้อง ประจำเลนส์ ทุกคนจะหาฟิลเตอร์ 1 ชิ้นมาติดหน้าเลนส์เสมอ โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือป้องกันหน้าเลนส์จากการขีดข่วน เพื่อรักษาเลนส์ให้ปลอยภัย แต่ฟิลเตอร์หน้าเลนส์เหล่านี้ก็จะมีคุณภาพที่แตกต่างกันไปตามราคา ยิ่งใช้เลนส์แพง ก็ยิ่งจะต้องหาฟิลเตอร์ติดหน้าเลนส์ที่ราคาแพงขึ้นมาใช้ มันมีเหตุผลอยู่

ปกติเลนส์จะให้คุณภาพสูงสุดเท่าที่วัสดุที่ใช้ทำเลนส์จะให้ได้ พูดให้เข้าใจง่ายก็คือ ชิ้นแก้วที่กระจอกที่สุดในเลนส์ตัวนั้นคือตัวกำหนดคุณภาพของเลนส์ทั้งชิ้น ยกตัวอย่างเช่น เลนส์หนึ่งกระบอกจะมีชิ้นแก้วภายในสมมุติว่ามี 10 ชิ้น แต่ละชิ้นก็จะทำหน้าที่ส่งผ่านแสงไปเรื่อยๆ ดังนั้นถ้าพูดอีกอย่างว่า คุณภาพชิ้นแก้วในเลนส์ตัวนี้จะมีราคาเฉลี่ยประมาณ 1/10 ของราคาเลนส์ ถ้าเลนส์ราคา3 หมื่น ชิ้นแก้วทั้ง 10 ชิ้น ก็จะมีราคาประมาณ 3000 บาท ดังนั้น ฟิลเตอร์ที่จะนำมาบังหน้าเลนส์ ก็ควรจะมีคุณภาพไม่ด้อยหรือคุณภาพควรจะดีเทียบเท่าวัสดุในเลนส์เป็นอย่างน้อย เพื่อไม่ให้ลดทอนคุณภาพชิ้นแก้วทั้งหมด เราก็ควรหาฟิลเตอร์ที่มีคุณภาพสูงระดับราคาประมาณ 3000 บาทมาใช้ การจะไปซื้อฟิลเตอร์ราคา 100 บาท มาติดหน้าเลนส์ เราคงได้แค่กระจกธรรมดาไม่มีคุณภาพในการส่งผ่านแสงที่ดีเหมือนในชิ้นแก้วในเลนส์

เราจึงเห็นฟิลเตอร์ UV หรือ ฟิลเตอร์ปกป้องหน้าเลนส์ ชิ้นละ 3000-4000 บาท ยี่ห้อมีชื่อเสียง เป็นฟิลเตอร์คุณภาพสูงที่ส่งผ่านแสงได้ดี และไม่สร้างผลเสียกับแสงที่วิ่งผ่านไป อาการแฟลร์จะน้อยลง ความเพี้ยน หรือ ภาพหลอนจะน้อยลง เพราะวัสดุคุณภาพสูง จะได้ไม่ลดทอนเลนส์ราคาแพงที่เราซื้อมาใช้

ลองดูผลของฟิลเตอร์ราคาถูกกันดีกว่า ว่าการซื้อมาปกป้องหน้าเลนส์แล้วมีผลอย่างไร

ภาพตัวอย่างภาพ2 ถ่ายด้วยกล้อง ZV-1F ซึ่งเป็นกล้องคอมแพ็ค ตัวกล้องมีเกลียวสำหรับใสฟิลเตอร์ได้ ถ่ายภาพแรกโดยไม่ใส่ฟิลเตอร์ใดๆ และภาพตัวอย่างที่3 ก็ใส่ฟิลเตอร์ UV 40.5 มม เป็นฟิลเตอร์ราคา 100 บาทยี่ห้ออะไรก็จำไม่ได้ ใส่ไว้เพื่อปกป้องหน้าเลนส์ ลองถ่ายภาพมุมเดียวกัน ซึ่งเป็นมุมที่มีดวงอาทิตย์อยู่ในภาพด้วย ผลก็คือขอบฟิลเตอร์สะท้อนแสงและส่งผลให้เปิดเป็นภาพหลอน ติดอยู่ในภาพ

อาการภาพหลอนจากการสะท้อนแสงขนาดแรงเท่านี้ปกติจะไม่เกิดขึ้นถ้าเราไม่ถ่ายย้อนแสง หรือ แหล่งกำเนิดแสงอย่างดวงอาทิตย์ไม่อยู่ในภาพ คำบอกเล่าของช่างภาพในอดีตจึงมักจะมีคำแนะนำว่าอย่าถ่ายภาพย้อนแสง ซึ่งจริงๆแล้วเป็นการหลีกเลี่ยงแสงแฟลร์ แสงสะท้อน หรือภาพหลอนเหล่านี้นั่นเอง ฟิลเตอร์ติดหน้าเลนส์จะมีผลต่อภาพหลอนเหล่านี้ ดังนั้นหากเราจะต้องถ่ายภาพย้อนแสงตรงๆ หรือ มีดวงอาทิตย์อยู่ในภาพด้วย เราก็ควรจะคิดระวังเรื่องฟิลเตอร์จะสร้างภาพหลอน เราก็ควรจะถอดฟิลเตอร์ถ่ายภาพ เพื่อป้องกันอาการภาพหลอน ภาพเพี้ยนจากการสะท้อนแสงที่ไม่ต้องการ

อีกสาเหตุหนึ่งที่น่าจะมีผลด้วยคือ กล้องสีขาว วัสดุหน้าเลนส์ก็สีขาว ทำให้สะท้อนแสงแรงมาก และสะท้อนไปกระทบฟิลเตอร์ ทำให้เลนส์มองเห็นภาพสะท้อนบนฟิลเตอร์ อาการเหมือนรถยนต์ที่เราวางของอะไรไว้บนคอนโซลรถยนต์ที่เป็นสีอ่อนๆ เราจะเห็นเงาสะท้อนสีอ่อนๆหรือเห็นวัตถุนั้นเลยในกระจก ตาเราก็เหมือนเซนเซอร์ กระจกรถก็เหมือนฟิลเตอร์ คอนโซลรถก็เหมือนวัสดุหน้าเลนส์ ของที่วางก็เหมือนสีขาวที่อยู่หน้าเลนส์

ภาพตัวอย่างที่ 4 คือการถ่ายภาพที่เราจัดให้ดวงอาทิตย์อยู่ที่ขอบภาพด้านซ้ายบน และดูในจอภาพก็เห็นแสงสะท้อนจำนวนมากอยู่ที่ด้านขวาของภาพ มันคือแสงสะท้อนในฟิลเตอร์แล้วเกิดเป็นภาพหลอน พอเห็นว่ามีอาการหลอนแบบนี้ก็เลยถอดฟิลเตอร์แล้วถ่ายภาพใหม่ เราก็จะได้ภาพตัวอย่างที่ 5 ซึ่งไม่มีภาพหลอนแล้ว

การถอดฟิลเตอร์สามารถช่วยแก้ปัญหาภาพหลอนหรือภาพคุณภาพต่ำได้ เพราะฟิลเตอร์ที่นำมาใช้งานเพื่อปกป้องหน้าเลนส์มักเป็นฟิลเตอร์ราคาถูก วัสดุที่ใช้ทำฟิลเตอร์ก็จะมีคุณสมบัติทางแสงที่ไม่ดี กล้องและเลนส์ราคาแพงที่เราซื้อมาหากโดนฟิลเตอร์ราคาต่ำบดบังหน้าเลนส์เอาไว้ คุณภาพของภาพก็จะแย่เท่าฟิลเตอร์ ดังนั้นการเลือกฟิลเตอร์ก็เป็นสิ่งที่ต้องพิถีพิถัน ถ้าเราอยากถ่ายภาพให้มีคุณภาพสูงตลอดเวลา เราควรลงทุนกับฟิลเตอร์ด้วย แต่หากเราคิดว่าฟิลเตอร์ไม่ควรจะซื้อแพง การไม่ใช้ฟิลเตอร์เลยจะให้ผลที่ดีกว่า และดีที่สุดด้วย ดีกว่าฟิลเตอร์ทุกยี่ห้อทุกรุ่น

แต่ก็มีบางกรณีที่เราจำเป็นต้องใช้ฟิลเตอร์ เพราะเราอาจต้องการผลลัพธ์บางอย่างจากฟิลเตอร์ ยกตัวอย่างภาพด้านล่างนี้ แสงสะท้อนเป็นวงกลมที่เกิดขึ้นในภาพเป็นสิ่งที่ช่วยให้ภาพนี้ดูมีเรื่องราว มีชีวิตชีวามากขึ้น การใช้ฟิลเตอร์เพราะคิดแล้วว่าอยากได้ผลลัพธ์อะไรเป็นสิ่งที่ใช้ได้เพราะคิดก่อนใช้

สรุป

ฟิลเตอร์ปกป้องหน้าเลนส์จะทำลายคุณภาพของภาพถ่ายหากเราใช้ฟิลเตอร์คุณภาพต่ำ การไม่ใช้ฟิลเตอร์จะให้คุณภาพดีที่สุด นอกเสียจากเราต้องการใช้ฟิลเตอร์เพื่อสร้างผลลัพธ์บางอย่างที่เราต้องการ การศึกษาทำความเข้าใจอุปกรณ์เป็นสิ่งจำเป็น ทำให้เราพัฒนาฝีมือการถ่ายภาพให้สูงขึ้นได้ และช่วยให้เราประหยัดเงินได้ แค่เราไม่ซื้ออุปกรณ์ที่ทำให้ภาพไม่สวย ก็ประหยัดเงินได้มากแล้ว

แต่เคสภาพหลอนหน้าเลนส์ครั้งนี้อาจมีสาเหตุมาจากกล้องเป็นสีขาว วัสดุหน้าเลนส์เป็นสีขาว และมีส่วนที่ดูเป็นโลหะสีเงิน ซึ่งน่าจะสะท้อนแสงแดดแล้วไปเกิดภาพหลอดบนกระจกฟิลเตอร์ ทำให้เซ็นเซอร์รับภาพหลอนที่ชัดเจนมาก การเลือกซื้อกล้องจึงไม่ควรเลือกสีขาว โดยเฉพาะวัสดุที่อยู่หน้าเลนส์ก็ไม่ควรมีสีขาวเลย

แล้วก็ถ้าจะจำว่า อย่าถ่ายภาพย้อนแสงก็เป็นคำแนะนำที่ไม่ผิด ไม่แย่ ช่วยให้เราได้ภาพที่มีคุณภาพได้ แต่จะขอให้คำแนะนำเพิ่มเติมใหม่ใช้จำไปใช้ได้ทุกสถานการณ์ อย่าให้เลนส์โดนแสงอาทิตย์ตรงๆ มันก็คือการป้องกันแสงสะท้อนที่ไม่พึงประสงค์นั่นเอง การป้องกันไม่ให้เลนส์โดนแสง เราสามารถทำได้ตั้งแต่ ไม่ถ่ายภาพย้อนแสง หรือ หาอะไรมาบังทำหน้าที่เป็นฮู้ดบังแสง เพื่อไม่ให้แสงจากดวงอาทิตย์กระทบกับชิ้นเลนส์โดยตรง เพราะ Best filter in no filter.